علم الزباله

روشهاي گرمايي

در اين روشها از گرماي بالا براي انهدام و تجزيه ي مواد آلي و غيرآلي درون پسماند استفاده مي شود. روشهاي گرمايي نيز به نوبه ي خود به دو نوع سوزاندني و غيرسوزاندني تقسيم مي شوند.

سوزاندن: يك فرآيند با درجه حرارت بالا و اكسيداسيون خشك مي باشد كه پسماندهاي آلي و قابل اشتعال را به حالت غير آلي و غير قابل اشتعال تبديل مي كند و نتيجه ي آن ، كاهش خيلي زياد در حجم و وزن پسماند است. اين فرآيند معمولا براي پسماندهايي انتخاب مي گردد كه امكان بازيافت ، استفاده ي مجدد و يا منهدم كردن در يم سايت دن زباله را ندارند. اشتعال عناصر آلي گازي از قبيل بخار آب ، دي اكسيد كربن ، اكسيدهاي نيتروژن و مواد سمي از قبيل فلزها و اسيدهاي هالوژني و ... را به همراه باقيمانده هاي جامد توليد مي نمايد. اگر شرايط اشتعال به درستي كنترل نگردد ، مونوكسيد كربن كه گازي سمي است نيز توليد مي گردد. خاكستر و آب توليد شده در فرآيند نيز سمي است.

تركيبات مناسب براي سوزاندن عبارتند از : مواد قابل اشتعال بيش از 60 درصد، مواد غيرقابل اشتعال كمتر از پنج درصد ، مواد غيرقابل اشتعال نرم كمتر از 20 درصد ، رط.بت موجود كمتر از 30 درصد.

انواع پسماندهايي كه نبايد سوزانده شوند عبارتند از : مخازن تحت فشار گاز ، مقادير زياد پسماندهاي شيميايي واكنش پذير ، نمكهاي نقره و پسماندهاي راديولوژي و عكاسي ، پلاستيكهاي هالوژنه از قبيل پی وی سی، پسماندهاي حاوي جيوه و يا كادميوم از قبيل دماسنج هاي شكسته و باتريهاي استفاده شده.

ادامه دارد...

خطرات ناشي از پسماندهاي پزشكي عبارتند از:

1- صدمات و حوادث:

خطر جراحت براي حاملان و نظافتچيان درزمان جمع آوري و حمل پسماندهاي پزشكي وجود دارد از جمله:

بريدن دست در نتيجه ي حمل شيشه هاي شكسته.

جراحات ناشي از سوزن و صدمه به انگشتان و زخم شدن آنها.

فلج شدن دستها و پاها به دليل جراحات ناشي از سوزن.

بيماريهاي پوستي دستها و پاها.

زخم چركي ناشي از جراحات.

.

متاسفانه موارد بالا مكررا در كشورهاي در حال توسعه رخ مي دهد.

2- خطرات ناشي از پسماندهاي عفوني:

 پسماندهاي عفوني پزشكي قابليت انتقال بيماريها را دارند. ورود ويروس هپاتيت بي و سي از طريق جراحات ناشي از سرنگهاي آلوده به بدن حتي در كشورهاي توسعه يافته هم آمار تامل برانگيزي دارد ( منبعش رو فراموش كردم)

3- خطر ناشي از پسماندهاي خطرناك غير عفوني :

 اين پسماندها بطور عمده مواد شيميايي و داروهاي مسمويت زاي غيرقابل استفاده هستند كه در صورت بي توجهي  خطرناكند.

پسماندهاي اتمي : سالانه حدود 200000 هزار متر مكعب پسماند با سطح اكتيويته ي كم و متوسط و 100000 متر مكعب با سطح اكتيويته ي بالا در سراسر جهان از توليد انرژي هسته اي حاصل مي شود كه اين روند رو به افزايش است. اين مواد با توجه به مقدار ماده ي راديواكتيو و اثرات سوء شان به سه گروه تقسيم مي شوند:

الف) زباله هاي اتمي با سطح اكتيويته ي بالا: اين مواد در نيروگاههاي هسته اي بوجود مي آيند و مهمترين عيب آنها گرمازايي فزاينده ي آنهاست.

ب) زباله هاي اتمي با سطح اكتيويته ي متوسط: اين پسماندها در نيروگاه اتمي هنگام بازيابي از ميله ي سوخت و همچنين زمان سانتريفوژ حاصل مي گردند. اكتيويته ي نسبتا قويي دارند اما توليد حرارت نمي كنند.

ج) زباله هاي اتمي با سطح اكتيويته ي پايين : در تمام اماكني كه انسان به نحوي با اشعه ي راديواكتيو سر و كار داشته باشد توليد مي شود. مانند آزمايشگاههاي تحقيقاتي و پزشكي و ...

پسماندهاي شيميايي : زباله هاي شيميايي خطرناك عبارتند از مواد آلي ، فلزات سنگين ، مواد معدني خورنده ( اسيد ها و بازها و برخي نمكها)

پسماندهاي قابل اشتعال : مواد زايدي كه قابليت احتراق دارند. اين مواد به اشكال جامد ، مايع و گاز موجودند اما اكثرا به صورت مايع ، قسمتي از پسماندهاي صنايع را تشكيل مي دهند. حلالهاي آلي ، نفت و مشتقات آن ، مواد زايد خميري شكل ، رسوبات مواد آلي و نيز برخي از گازهاي صنعتي در طبقه بندي ويژه ي اين گروه در نظر گرفته مي شوند.

مواد منفجره : مهمات و مواد زايد حاصل از آنها و نيز برخي از گازهاي حاصل از صنايع در زمره ي مواد زايد منفجره قرار مي گيرند. طبق موازين بين المللي اين مواد به پنج گروه تقسيم مي شوند كه گاهي بسيار مشابه مواد قابل احتراق هستند.

مواد زايد بيولوژيك : منابع اصلي زباله هاي بيولوژيك ، بيمارستانها و مراكز تحقيقاتي هستند. تاثير گذاري بر ساير موجودات زنده و همچنين توانايي توليد سموم از خصوصيات ويژه ي اين پسماندهاست. بافتهاي جدا شده طي عمليات جراحي ، مواد آلوده يا پسماندهاي اتاق عمل به علاوه بسياري از مواد آلوده ي ديگر بيمارستاني در اين گروه قرار مي گيرند. فضولات و پسماندهاي بسياري از صنايع غذايي و كارگاههايي كه به نحوي با موجودات زنده سروكار دارند نيز جزيي از مواد زايد بيولوژيك را تشكيل مي دهند.

منابع:

مهندسي محيط زيست—انتشارات دانشگاه آزاد، چاپ اول 1371

مديريت مواد زايد—انتشارات دانشگاه آزاد& چاپ سوم 1384

.

................................................................................................

خارج از دستور:

نيروگاه بوشهر قرار رو بر اين گذاشته كه بعد از راه اندازي ،  زباله هاي اتميش رو به روسيه منتقل كنن. اين زباله ها مي خوان از جنوب ايران تا شمالش رو طي كنن. تا حالا فكر كردين اگه بين راه اتفاق غير مترقبه اي براي ماشيناي حامل زباله اتمي بيفته چه فاجعه ي وحشتناكي  رو مي تونه رقم بزنه؟

قبل از هر چيز بايد مشخص كنيم كه ماهيت پسماند چيست و در يك تقسيم بندي كلي به چند دسته تقسيم مي شود. تفكيك نوع پسماند اين امكان را مي دهد تا روشهاي جمع آوري و دفع هر نوع خاص زباله را مشخص كنيم و مزايا و معايب هر روش را تعيين نماييم.

طبق متون حقوقی سازمان بهداشت جهاني ، زباله ها به دو دسته ي كلي تقسيم مي شوند:

1-                                             ۱- زباله هاي عمومي يا معمولي

۲- زباله هاي خطرناك

زباله هاي عمومي: شامل زباله هاي شهري ، زباله هاي كارگاههايي با محصولات غير شيميايي و غير انفجاري است. اين نوع زباله معمولا حاوي خاك ، خاك اره ، پارچه ، شيشه ، پسماند ميوه ها و سبزيجات، قطعات فلزات پايدار در سايزهاي معمولي و مواد عاري از باكتريهاي خطرناك اپيدميك است.

شيوه ي معمول دفع اين زباله ها ، "دفن" است كه البته معايب و مزايايي خاص خود را دارد كه در قسمتهاي آينده به آن خواهيم پرداخت.

زباله هاي خطرناك: تعاريف متعددي براي مواد زايد خطرناك ذكر شده است ، اما به طور كلي به هر ماده ي دور انداختني مايع يا جامد كه حاوي موادي با عوارض شناخته شده ي زير باشد ، زباله ي خطرناك گفته مي شود. اين عوارض عبارتند از:

الف) دوزهاي پاييني از آن براي انسان يا حيوان مرگبار باشد.

ب) سمي ، سرطانزا  و جهشزا براي انسان و كليه ي گونه هاي حيات باشد.

ج) دماي اشتعال زير 60 درجه ي سلسيوس داشته باشد.

د) خورنده باشد.

ه) قابليت انفجار يا ميل تركيبي زياد داشته باشد كه باعث واكنشهاي شيميايي شديد ( چه به تنهايي و چه بصورت تركيب با مواد ديگر) شود.

بر اساس همين خواص ، اين نوع پسماند به پنج گروه اصلي تقسيم مي شود كه عبارتند از پسماندهاي اتمي ، مواد زايد شيميايي ، مواد قابل اشتعال ، مواد قابل انفجار و زايدات بيولوژيكي.

البته در سالهاي اخير با توجه به اينكه مسئوليت نظارت بر اقدامات مربوط به مواد و پسماندهاي راديواكتيو در كليه ي كشورهاي بر عهده ي آژانس بين المللي انرژي هسته اي مي باشد لذا معمولا مواد راديواكتيو تحت طبقه بندي مواد زائد خطرناك قرار نگرفته و در طبقه ي جداگانه اي و طبق قوانين و آيين نامه هاي خاص اين مواد مديريت و آزمايش مي گردند ( كنوانسيون بازل- 22 دسامبر 1989- مجمع عمومي سازمان ملل)

ادامه دارد...

.

منابع:

مديريت مواد زائد خطرناك. انتشارات سازمان حفاظت محيط زيست. چاپ اول 1378

مجموعه قوانين و مقررات حفاظت محيط زيست ايران جلد اول. انتشارات سازمان حفاظت محيط زيست چاپ اول 1379

...............................................................................

خارج از دستور:

تا حالا به منطقه ي فقير نشين كه چه عرض كنم ، بدبخت نشين كهريزك رفتين؟

" بياييد در مصرف زباله صرفه جويي ... ببخشيد، در دفع زباله كوشا باشيم!" ( چي گفتم؟!) " دوست عزيز واقعا چرا؟!!" ( از اون چراهاي فلسفي!) ... مصرف بي رويه كار خيلي ...خيلي... خيلي  خطرناكه حسن...

خب ، حالا از چنگ زدن به صورت و دراز كردن دست ياري و سوالات فلسفي كه بگذريم مي رسيم به اينكه بايد با اين مشكل عظيم چه كار كنيم... مشكل عظيم...

اوه يادم رفت خودمو معرفي كنم. احمد هستم. كارشناس فيزيك اتمي مولكولي و دانشجوي كارشناسي ارشد مهندسي اكوستيك يا همون صداي خودمون. حالا اينكه كلا چه ربطي بين اين دو تا رشته با زباله دوني هست الان ميگم خدمتتون .

قضيه از اين قراره كه دو سه سال پيش ، يه روز رفتم پيش استادمون و گفتم استاد عزيزتر از جان! يه موضوع بده تحقيق كنم كه مردم از بيكاري. استاد عزيزم كه در هر موضوعي دستي بر آتش دارن یکهو موسي وار دست در گريبان فرمودن و به طرفه العینی موضوع درآوردن . گفت راجع به" روش دفع زباله به روش پلاسمايي" مي توني تحقيق كني؟ گفتم نمنه؟!! ( البته اون موقع قضیه ی روزنامه ی ایران و سوسک و اینا پیش نیومده بود و ما هم راحت بودیم!) استاد گفت ببين بچه جون، وزارت نيرو الان يك ميليارد و دويست ميليون تومن به شهرداري اختصاص داده صرفا براي تحقيق روي موضوع پسماند شهري. اگه بتونيم يه قسمت از اين بودجه رو جذب كنيم نونمون تو روغنه. گرفتي؟!  گفتم آهان!!  به زبون پول كه  سخن فرمودين بنده متوجه شدم. البته مشعلهاي پلاسمايي از دهه ي شصت در به دست آوردن دماهاي خيلي بالا مورد استفاده قرار مي گرفتن و متشكل از دو مدار تخليه و ... كه استاد گفت اظهار فضل بسه! برو تحقيق كن ببينم چيكار مي كني. بدو باريكلا!... و منو راهي كرد.

بگذريم...سرتونو درد نيارم. از اون قضيه و يك ميليارد و دويست ميليون تومن چيزي نصيب ما نشد هيچ ، يه پولي هم از جيب مبارك گذاشتيم بر سر آموختن  علم الزباله. اما سبك سنگين كه مي كنم ، واقعا به درد بخور بود برام و وارد دنياهايي شدم كه عميقا منو تحت تاثير قرار داد... بله دوستان من! هميشه همه چي از دور همونطوري نيست كه واقعا هست ( تكبير!)

 حالا مي خوام شما رو همراه كنم با خودم توي يه  دنياي بزرگ و پيچيده كه يكي از شاخه هاي بزرگ علم توي دنياست و توي اكثر دانشگاههاي بزرگ دنيا دپارتمان مخصوص به خودش رو داره و ... ما طبق معمول در جهل مركبمون سرگردون. "مديريت پسماند" با همه ي ابعادش يكي از مهمترين و حساس ترين و در عين حال از موضوعات پولساز در دنياست و ژورنالهاي عمومي و تخصصي و شركتهاي كوچيك و بزرگ  زيادي هم در اين زمينه وجود داره.

دليل اصلي من براي راه انداختن اين وبلاگ نه شق القمر در زمينه ي جمع آوري و دفن زباله هاي شهريه و نه اختراع و اكتشاف جديدي در فيلد مديريت پسماند. بلكه صرفا مدون كردن و ارائه ي اطلاعاتي كه بدست آوردمه براي شما دوستان خوب  و گرفتن اطلاعات از شما... خدا رو چه ديدي؟ شايد بعد از صد و بيست سال  چهار نفر دور هم جمع شديم كاري كرديم  يا  صدامون به گوش سنگين يكي از مسئولين محترم زباله دوني شهراي خوشگلمون  رسيد. حالا بعدش رو ديگه خسروان دانند و بهداشت شهرشون.

اينكه دوستان عزيز بيان و بخونن و نظر بدن و كمك اطلاعاتي كنن واقعا خوشحالم مي كنه. مي خوايم با هم دوست بشيم. ضمنا سعي مي كنم اطلاعاتم با ذكر منبع باشه با اينكه برگه هاي تحقيقم نافرم پراكنده شده بعد از سه سال.

.

خب ديگه... متن معرفي رو با ارجاعتون به همون جمله ي تيتر تموم مي كنم تا در قدم اول حساسيت كار براي همه مون روشن بشه. منبع مرگ ۶ میلیون نفر در سال هم اينجاست :

 “Medical waste management :a review” 2000. Asian institute of technology, Thailand

فعلا باي